رسيده است ذكر مىكنيم . بنابراين در آغاز ، فضيلت سكوت را نقل مىكنيم و در پى آن آفات سخن گفتن بىمورد را مىآوريم . آنگاه به ترتيب بيان بيست آفت زبان به شرح زير مىپردازيم : به آفت سخن زايد گفتن ، آفت فرورفتن در باطل ، آفت مجادله ، آفت دشمنى ، آفت عمق بخشيدن به سخن با كج كردن دهان براى فصيح سخن گفتن و به زحمت سخن هماهنگ گفتن ، فصاحت و تصنّع در آن و ديگر امورى كه عادت فصيحان مدعّى خطابه بر آن جارى است ، آفت دشنام و بد زبانى ، آفت لعن حيوان يا حمار يا انسان ، آفت غنا و شعر ، آفت شوخى ، آفت ريشخند و مسخره كردن ، آفت افشاى راز و آفت سوگند و سخن دروغ و بيان دروغهاى مجاز ، پرهيز از دروغ با توريه‌ها ، آفت غيبت ، معناى غيبت و تعريف آن ، اين كه غيبت منحصر به زبان نيست ، عواملى كه به غيبت تحريك مىكند ، علاجى كه زبان را از غيبت باز مىدارد ، حرام بودن غيبت قلبى ، موارد مجاز غيبت ، كفّارهء غيبت ، آفت سخن‌چينى و آنچه در ردّ آن واجب است ، آفت شخص دو زبانه كه در ميان دو دشمن در آمد و شد است و با هر يك مطابق دلخواهش سخن مىگويد ، آفت ستايش ، آفت غفلت از اشتباهات ظريف در بين سخن گفتن ، بويژه در سخنانى كه مربوط به خدا و صفات اوست و به امور دين مربوط مىشود ، آفت پرستش مردم عوام از صفات و سخن خدا و بحث دربارهء حروف و اين كه آيا حروف قديمند يا حادث و هر چه به اين امور مربوط است . شرح بزرگ بودن خطر زبان و فضيلت خاموشى ( 1 ) بايد دانست كه خطر زبان زياد است و جز با سكوت ، از آن رهايى نيست . از اين رو دين ( اسلام ) سكوت را ستوده و به آن تشويق كرده و فرموده است : « هر كس سكوت كند نجات يابد » . « 1 »

--> ( 1 ) اين حديث را احمد در ( سنن ) ، ج 2 ، ص 177 از حديث ابن عمر به سندى ضعيف نقل كرده و دارمى در ( سنن ) ، ج 2 ، ص 299 آورده است .